Communisme: Een samenleving bestaande uit ‘communes’: leefgemeenschappen van een menselijke maat die dankzij die menselijke maat over de eigen leefgemeenschap kunnen beslissen voorzover dit niet in strijd is met het algemeen belang. Commune overstijgende beslissingen worden genomen door de democratisch gecontroleerde regering. De maatschappij bestaat uit vrije en gelijke individuen.
Het privé-eigendom van kapitaal en productiemiddelen is afgeschaft. Deze voor de hele samenleving noodzakelijke middelen (tot nut van het algemeen) zijn in beheer van de staat die handelt op gezag van de democratisch gecontroleerde regering. Persoonlijke eigendommen (zoals kleding of een woning) blijven wel bestaan.
Voorwaarde om te kunnen komen tot een communistische samenleving is volgens Karl Marx dat het kapitalisme zich eerst maximaal moet ontwikkelen. Hij zag het kapitalisme als een noodzakelijke, onvermijdelijke fase om de productiemiddelen en technologie ver genoeg te laten groeien. Pas wanneer de economie extreem productief is, is er volgens hem genoeg rijkdom om een communistische maatschappij te kunnen onderhouden.
De kern van Marx’ theorie:
- Productiekrachten: Het kapitalisme zorgt voor ongekende technologische vooruitgang en industrialisatie. Zonder deze basis is er simpelweg niet genoeg welvaart om de maatschappij van schaarste naar overvloed te brengen.
- Tegenstellingen: In een vergevorderd stadium bereikt het kapitalisme zijn limiet. De tegenstellingen tussen de rijke elite (bezittende klasse) en de meerderheid van bezitlozen worden dan zo groot dat het systeem onhoudbaar wordt.
Er is een onderscheid tussen het socialisme en het communisme. Voordat de ideale communistische samenleving bereikt kan worden, is er een overgangsfase nodig: de ‘dictatuur van het volk’ in de vorm van een op gezag van het volk regerende leiding. In deze fase neemt een door het volk democratisch gecontroleerde en aangestuurde regering de staatsmacht over om de economie en samenleving rijp te maken voor het communisme. Pas wanneer de maatschappij volledig is aangepast aan het nieuwe systeem, ontstaat de uiteindelijke communistische fase.