Hooligans
Dit artikel is geschreven doorMatthijs van Dam
onderzoeksjournalist en redacteur sport&samenleving
Trouw, 12 december 2025,
Op weg naar Amsterdam voelt de hele vriendengroep van Jaap de Wit de spanning. Het boeit ze eigenlijk niets, de wedstrijd tussen Ajax en Roda JC die ze later op deze zondagmiddag, 26 november 2017, bezoeken. Dat hun enorme kunstwerk het stadion binnenkomt, daar draait vandaag alles om.
De Brabantse Jaap de Wit is diehard Ajacied. Tot hij op zijn 26ste overlijdt aan een hersentumor. Als eerbetoon willen zijn vrienden bij een wedstrijd van Ajax op de F-Side, de tribune waar de harde kern zit, een enorm spandoek met zijn beeltenis laten ophangen.Quote van .
Maar hij ‘ziet wel mogelijkheden’ het spandoek alsnog binnen te krijgen
Het doek is niet officieel aangemeld bij Ajax zelf, want het is niet brandveilig geïmpregneerd. De vrienden weten dat stewards het zullen weigeren. Van een kennis met contacten op de F-Side krijgen ze ‘geen garanties’, staat in een mail in bezit van Trouw die de operatie beschrijft. Maar hij ‘ziet wel mogelijkheden’ het spandoek alsnog binnen te krijgen. Een aantal dagen later zegt hij dat het waarschijnlijk gaat lukken. De vrienden krijgen het nummer van ‘R.’, een kopstuk op de F-Side, en de tip hem op de wedstrijddag te bellen ‘wanneer er problemen zijn’.
Zwaar vuurwerk
De macht van het meest fanatieke supportersgedeelte op de tribune en binnen Ajax is groot en gebaseerd op angst. Niemand durft echt in te grijpen. Dat bleek twee weken geleden nog. De F-Side stak toen, tijdens de wedstrijd tegen FC Groningen, na vijf minuten spelen enorme hoeveelheden zwaar vuurwerk af als eerbetoon aan de overleden hooligan Thijmen Pfann (29). Ajax was al dagen op de hoogte van het eerbetoon voor ‘Tum’, zoals Pfann bekendstond, maar kon het niet voorkomen. Op de F-Side hing een groot spandoek met zijn bebloede hoofd. Hij had meerdere stadionverboden en zware geweldsdelicten op zijn cv.
Nadat het duel in een volle Arena drie kwartier was stilgelegd, knalde de F-Side er direct weer op los toen de wedstrijd werd hervat. Het duel werd daarop definitief gestaakt door scheidsrechter Bas Nijhuis. Als straf blijft de F-Side zondag leeg bij de wedstrijd tegen aartsrivaal Feyenoord. Ajax heeft inmiddels vijftien verdachten geïdentificeerd. De Johan Cruijff Arena heeft aangifte gedaan.
Daarna ging het veel over de macht van de F-Side. Maar wat is de F-Side precies? Hoe zit die in elkaar? En waar houden groepen zich mee bezig? Trouw sprak drie mensen van en rondom de F-Side, die om veiligheidsredenen niet geciteerd willen worden, en onderzocht uitingen op sociale media van verschillende groepen.
Tegen FC Groningen kwam het vuurwerk binnen doordat tientallen hooligans een nooddeur forceerden en stewards overrompelden. Dat werd gezien als een ongekende actie, maar in de begindagen van Ajax in de Arena gebeurde dit ook al vaak.
Een ‘anarchistische opeenhoping van mensen’
De F-Side suggereert eenheid, maar bestaat in feite uit een wirwar van groepen die allemaal hun eigen identiteit hebben. Een volledig overzicht is onmogelijk omdat sommige groepen nauwelijks waarneembaar zijn. Sommige tellen maar tien leden, die bijvoorbeeld in dezelfde coffeeshop komen.
Er bestaan vele dwarsverbanden tussen groepen. Leden wisselen van factie en staan op de tribune door elkaar heen.
Een F-Sider noemt de tribune een ‘anarchistische opeenhoping van mensen zonder enige stroomlijning’. Die stroomlijning is nog veel minder aanwezig dan bij andere clubs met beruchte harde kernen als Feyenoord en FC Utrecht. Sommige F-Siders komen niet eens naar de wedstrijd voor het voetbal. Er bestaan vele dwarsverbanden tussen groepen. Leden wisselen van factie en staan op de tribune door elkaar heen.
En ze gaan het liefst hun eigen gang. Zo houden facties als de Criminal Bombing Squad (CBS), Ultras Amsterdam, South Crew en 76 crewzich vooral bezig met tifosi (sfeeracties), spandoeken en graffiti buiten het stadion.
Ultras Amsterdam was de factie waartoe Paddy behoorde, recent overleden bij een bootongeluk in de IJmuidense haven. Paddy werd bij een thuiswedstrijd tegen SC Heerenveen vorige maand geëerd met een spandoek, binnengesmokkeld vuurwerk en een shirt overhandigd door de Ajax-selectie. Die wedstrijd werd eveneens (tijdelijk) gestaakt.
De Oude Garde
Invloedrijk is AFCA, de fanatieke supportersvereniging en gesprekspartner van de directie. Hun oproep tot actie na de slechte seizoenstart droeg bij aan de aanstelling van Fred Grim als assistent van hoofdtrainer John Heitinga. Hetzelfde gold voor het ontslag van Heitinga, nog geen 24 uur nadat AFCA had opgeroepen tot zijn vertrek.
Er is ook een gelijknamige hooligangroep, A.F.C.A., waaronder vele subgroepen vallen. Een daarvan is De Oude Garde, de eerste generatie hooligans die het stereotype heeft gevormd. Een hechte vriendengroep van stevige drinkers uit de lagere sociale klassen, clubliederen zingend, smachtend naar de volgende vechtafspraak in een weiland met hooligans van een andere club.
Berucht was de eerste generatie om de Slag bij Beverwijk begin 1997: de rellen tegen Feyenoord-hooligans waarbij F-Side-kopstuk Carlo Picornie omkwam. De eerste generatie bestaat inmiddels uit vijftigers en zestigers die nauwelijks nog voor problemen zorgen. Ze zitten voornamelijk aan de rechterkant op de tribune uit te bollen met een aantal oude wijkgroepen, zoals de Amateur Terroristen Kattenburg (ATK) en een club uit de Kinkerbuurt.Quote van .
De overleden Tum behoorde tot de Amsterdam Hooligans, de vijfde en een-na-jongste generatie
Vuisten van de F-Side
Ook zit daar een Marokkaanse groep en AFCA Maluku, die de grote Molukse gemeenschap in Amsterdam vertegenwoordigt. Zij organiseren onder meer talentendagen voor Molukse voetbaljeugd. Sommige leden schuren tegen hooliganisme aan. Op Instagram eerde AFCA Maluku de overleden Tum.
De vuisten van de F-Side – degenen die knokken en rellen – zijn tegenwoordig vooral jonge hooligans, die midden vooraan staan. Bekende facties zijn AFCA Youth (derde generatie) en AFCA 4th (vierde generatie). De overleden Tum behoorde tot de Amsterdam Hooligans, de vijfde en een-na-jongste generatie. Daarom werd het vuurwerk tegen FC Groningen in de vijfde minuut afgestoken.
De ‘5th’ van Amsterdam Hooligans forceerde ook de nooddeur. Bij de overheid staat deze groep bekend als gewelddadig en betrokken bij handel in crystal meth. Tum relde mee bij uitwedstrijden in Athene, Glasgow, Zwolle en viel bij Jong Ajax-Jong Feyenoord voetbalicoon Dirk Kuijt aan, toen trainer van de Rotterdammers.
Om de wirwar te illustreren: een deel van de Amsterdam Hooligans loopt over in de 410 Ultra’s, ook betrokken bij de ongeregeldheden tegen FC Groningen,vernoemd naar sfeervak 410 dat lang aan de overkant zat van de F-Side. Na hun komst naar de F-Side in 2016, hingen ze een pop aan een strop op in een shirt van Kenneth Vermeer, wat voor grote ophef zorgde. De doelman had net een overstap gemaakt van Ajax naar Feyenoord.
Poolse vrienden
Berucht is ook de AFCA-subgroep Gajes Gang, die zich distantieert van het voetbalsupporterschap en zich alleen identificeert als hooligangroep. Zij zijn zogeheten ‘sportfrei youth’, een term uit het hooliganmilieu voor een club jongeren die zich toelegt op bosgevechten met andere hooligangroepen. Daarin heeft vechten voetbal vervangen als hoofdzaak, waarbij ook professionele training en vechters worden ingezet. Begin dit jaar vochten zij met tien leden tegen tien hooligans van de Zweedse club Djurgardens IF.
Gajes Gang is een van de subgroepen die zich niet alleen in het zwart kleedt, de gangbare hooligankleur, maar ook in witte kleding met rode accenten en witte bivakmutsen met soms een doodshoofd erop. Sommige leden zijn ‘pedohunters’, die pedofielen misleiden en lokken om ze af te tuigen. Eind vorig jaar was Gajes Gang met AFCA Youth betrokken bij een aanval op het supporterscafé van AZ in Alkmaar.Quote van .
Feit is dat de drie nooit ‘de’ bazen waren, zegt een F-Sider, maar ‘het brutaalst waren en de indrukwekkendste groep achter zich hadden’
Op dit moment hebben de jongere generaties het voor het zeggen binnen de F-Side. In de afwezigheid van één formele leider, drukt de meest extreme groep zijn zin door. Velen werden door de buitenwacht als leider gezien. Zoals de geliquideerde drugshandelaar Sven Westendorp (graffitigroep CBS) en daarna de veroordeelde moordenaar en verkrachter ‘Polletje’ (Oude F-Side, later 410 Ultra’s), ook geliquideerd. Met Polletje was het klaar toen de Molukse ‘Seal’ uit Vak M hemmet één klap neersloeg. Feit is dat de drie nooit ‘de’ bazen waren, zegt een F-Sider, maar ‘het brutaalst waren en de indrukwekkendste groep achter zich hadden’.
FC Groningen-directeur Frank van Mosselveld hintte op hulp van Poolse hooligans aan de F-Side. Fans van Cracovia Krakau waren inderdaad in Amsterdam ter ere van hooligan Tums overlijden, blijkt uit foto’s op Instagram.
De F-Side onderhoudt vriendschapsbanden met Cracovia’s zeer beruchte hooliganfirms, de Jude Gang en de Opravcy Ultras. Zij waren ook in de Arena aanwezig tijdens de wedstrijd tegen Groningen. Cracovia-hooligans staan bekend als een van de laatste Poolse groepen die nog met wapens vechten, bij voorkeur machetes. Bij hun rellen met andere Poolse clubs zijn meermaals doden gevallen. Nederlandse groepen hebben vaker buitenlandse vriendschapsbanden, op basis van bijvoorbeeld politieke visie of bepaalde waarden. De gemene deler tussen Cracovia- en Ajax-fans is hun joodse identiteit.
Onderlinge spanningen
Door de verscheidenheid aan identiteiten ontstaat er regelmatig wrevel op de F-Side. Dat uit zich in kleine vechtpartijtjes, bijvoorbeeld tussen oud en jong, of tussen wijken. Of ze kijken elkaar van een afstandje boos aan.
Ergernis was er bijvoorbeeld bij een deel van de oudere garde dat de jongeren zo ver gingen dat de wedstrijd tegen FC Groningen definitief gestaakt werd. Eén keer flink vuurwerk afsteken en een tijdelijke stillegging was voor hen genoeg, zoals tijdens de bekerfinale tegen PEC Zwolle in 2014 gebeurde. De definitieve staking tegen Feyenoord (0-4 nederlaag) in 2023 door vuurwerk op het veld te gooien rechtvaardigden zij wel, omdat een vernedering in eigen stadion door de aartsrivaal in hun ogen gewoon niet kon.
In veel harde kernen in Nederland leeft er ook irritatie bij de oudere garde omdat nieuwe generaties zich niet aan oude codes houden, over bijvoorbeeld excessief drugsgebruik en het niet plegen van geweld richting stewards of eenlingen. De voorzitter van supportersvereniging AFCA stapte na de vuurwerkstaking tegen FC Groningen op, officieel om privéredenen.
De consensus onder deskundigen is dat in Nederland de kloof tussen beide generaties flink groeide tijdens de corona-lockdown, toen zij elkaar niet meer troffen bij wedstrijden en de jonge hooligans zo niet in de oude cultuur werden opgeleid. Zo ontwikkelde de jongere garde een nieuwe, extremere, meer gesloten cultuur met een strenge zwijgplicht en weinig vrees voor straffen. Daardoor hebben Ajax en de politie minder zicht op wie zij zijn en wat zij doen.
Oudere F-Siders hebben zich overigens altijd al aan de jonkies gestoord, omdat status op de tribune gelinkt is aan ervaring. Een van de meest gerespecteerde groepen binnen de harde kern, Vak M, laat zich voorstaan op hun ‘old school’ Amsterdamse mentaliteit. Zij hebben weinig op met nieuwelingen die niet uit de stad komen, maar wel een grote mond opzetten. ‘Hunnebedbekkies’, noemt hooligan Joark ze in zijn door Maarten Bax geschreven biografie.
Spanningen waren er ook tijdens de oorlog in Gaza, toen een groep Marokkaanse F-Siders Palestijnse vlaggen omhoog hield. Dat botste met het deel dat verantwoordelijk was voor de Israëlische en zionistische vlaggen op de F-Side. Intern balanceerde de tribune toen op het randje van groot conflict, toen er tot veler verrassing ineens een compromis werd gesloten. Alleen vlaggen van Ajax, Amsterdam en Nederland zijn nu nog toegestaan. Tot opluchting van de club, die al jaren wilde dat de F-Side Israëlische vlaggen thuisliet maar machteloos stond.
Die deal is illustratief voor hoe ongrijpbaar de harde kern blijft, zegt een F-Sider. Dat is volgens hem ook de fout die de club telkens maakt, die steeds denkt in gesprek te treden met het redelijke gedeelte. Het is in de praktijk niet te voorspellen wanneer F-Siders redelijk zijn en wanneer ze A zeggen maar B doen.
‘F-Side is daar de baas’
Terug naar 2017. Na een laatste drankje op het plein voor de Arena is het moment daar voor de vriendengroep uit Brabant. Ze gaan door de tourniquet, maar krijgen een aantal vragen over het spandoek van Jaap. Of het is aangemeld. Nee dus. De stewards willen het spandoek onder geen beding doorlaten.
De vrienden bellen R. “Waar zijn jullie?”, vraagt hij. Zenuwachtig kijken ze daarna hoe het kopstuk van de F-Side tien minuten discussieert met de volhardende stewards, waarna hij ineens wegloopt. Na twintig minuten komt R. terug, met goed nieuws.
Hij heeft contact gehad met de hoofd beveiliging van Ajax. ‘De F-Side is daar (de tribune, red.) de baas’, staat in de mail over de gebeurtenis. ‘Als de F-Side wil dat het spandoek van Jaap daar komt te hangen, dan gaat dit gebeuren en zo geschiedde. Stewards werden op de hoogte gebracht en iedereen gaf groen licht.’